Queeste vanden Grale


Naar men denkt omstreeks 1215-1230 schreef een anonieme auteur La Queste del saint Graal, een vervolg op l’Estoire del saint Graal van Robert de Boron, die naar men denkt geschreven werd tussen 1191 en 1212. La Queste del saint Graal werd in het Middelnederlands vertaald door een anonieme auteur, die gelet op zijn taal en spelling naar ik vermoed uit Brugge afkomstig was. Helaas is zijn vertaling niet integraal overgeleverd, maar alleen in een verkorte bewerking die werd opgenomen in de Lancelot-compilatie, een curieuze vertaling / bewerking van de Oudfranse vulgaat-versie van de Lancelot en prose, die naar men denkt omstreeks 1320 tot stand kwam in Brabant, mogelijk Antwerpen, waarvan helaas alleen het tweede en laatste deel bewaard is gebleven. Het resultaat is een heterogene tekst in een handschrift voor eigen gebruik, dat wemelt van de afkoringen om toch zo veel mogelijk tekst op een bladzijde kwijt te kunnen. Wie op de spelling en de rijmwoorden let, kan na enige oefening zien of de tekst in kwestie min of meer ongeschonden overgenomen is uit de oorspronkelijke vertaling dan wel opnieuw en bekortend is samengevat door de compilator (die ikzelf liever de mutilator noem, want wat heeft die man een hoop kapot gemaakt in de Queeste vanden Grale).
     Geïnspireerd door een in druk verschenen KNAW lezing van Maartje Draak, De Middelnederlandse vertalingen van de proza-Lancelot. Amsterdam 1954, richtte de Utrechtse hoogleraar W.P. Gerritsen een Lancelot werkgroep op met als doel een nieuwe editie van de Lancelot-roman te bezorgen. Die was eerder in de jaren 1846-1849 voor het eerst geëditeerd door W.J.A. Jonckbloet, die daarbij de ingrepen van de zogeheten corrector genegeerd had. Gerritsen was van mening dat het precies andersom moest, namelijk de Lancelot editeren zoals hij onder de pen van de corrector vandaan was gekomen. Daarvoor werd de reeks Middelnederlandse Lancelotromans opgericht, waarin inmiddels 9 delen verschenen zijn, waarvan de delen 4, 5, 6, 7, 9 en 10 deel-edities van de Lancelot-compilatie bevatten. Stuk voor stuk prachtboeken.
     Door een speling van het lot ben ik bij dit project betrokken geraakt en heb ik beloofd de tweede helft te editeren van de Middelnederlandse vertaling van de Oudfranse Queste del saint Graal, zoals die (ingekort en bewerkt) is overgeleverd in de Lancelot-compilatie. Iemand anders zou de eerste helft doen. Welnu, het is allemaal heel anders gegaan dan de bedoeling was, maar belofte maakt schuld. Nu ik met pensioen ben en mij goed genoeg voel om mijn woord gestand te doen heb ik de tekstbestanden van mijn Queeste-broeder opgevraagd en gekregen, en ben ik van plan de hele Queeste vanden Grale alleen uit te geven. Ik ga dat hoofdstuk voor hoofdstuk doen en hoop daarbij op enige medewerking van proeflezers. Editeren kan ik wel, maar waar ik moeite mee heb is: welke woorden moeten van een woordverklaring worden voorzien? Meer hierover in Neder-L van 18 november 2014.
     Hieronder zal ik in de komende maanden één voor één de hoofdstukken van de Queeste vanden Grale publiceren in combinatie met foto's van het handschrift, zodat de nieuwsgierige lezer met eigen ogen kan zien hoe het in het handschrift zelf staat, en met de corresponderende Franse brontekst in de edities van Sommer (1913) voor de varianten en Pauphilet (1923) voor de vergelijking origineel – vertaling / bewerking. In de citaten uit de editie-Pauphilet staat tussen [rechte haken] het paragraafnummer van de corresponderende tekst in de recente editie van Fanni Bogdanow, La Quête du saint Graal. Roman en prose du XIIIe siècle. Parijs 2006, Lettres gothiques.
     Halverwege de editie zie ik tot mijn onverwachte vreugde dat hoofdstuk 7 zeer sterke aanwijzingen bevat voor niet alleen de wordingsgeschiedenis van de Queeste vanden Grale, maar ook van de gehele Lanceloet-compilatie. Ik meen nu te weten wie de Middelnederlandse vertaler was, welk Frans handschrift hij als exemplaar gebruikte en hoe wij ons het collectief achter de Lanceloet-compilatie kunnen voorstellen. Als ik ook het tweede deel van de queeste geëditeerd heb, zal ik hier officieel op terugkomen.

 

 
Queeste vanden Grale, hoofdstuk 1 (r. 1-1206)
KB Den Haag, hs. 129 A 10, fol. 129 recto-132 verso
Editie-Sommer, p. 1-20.
Editie-Pauphilet, p. 1-26.
 
Queeste vanden Grale, hoofdstuk 2 (r. 1207-1896)
KB Den Haag, hs. 129 A 10, fol. 132 verso-134 recto
Editie-Sommer, p. 20-30.
Editie-Pauphilet, p. 26-41.
 
Queeste vanden Grale, hoofdstuk 3 (r. 1897-2372)
KB Den Haag, hs. 129 A 10, fol. 134 recto-135 verso
Editie-Sommer, p. 31-37.
Editie-Pauphilet, p. 41-51.
 
Queeste vanden Grale, hoofdstuk 4 (r. 2373-2608)
KB Den Haag, hs. 129 A 10, fol. 135 verso-136 recto
Editie-Sommer, p. 37-40.
Editie-Pauphilet, p. 51-55.
 
Queeste vanden Grale, hoofdstuk 5 (r. 2609-3140)
KB Den Haag, hs. 129 A 10, fol. 136 recto-137 verso
Editie-Sommer, p. 40-52.
Editie-Pauphilet, p. 56-71.
 
Queeste vanden Grale, hoofdstuk 6 (r. 3141-4610)
KB Den Haag, hs. 129 A 10, fol. 137 verso-141 verso
Editie-Sommer, p. 52-82.
Editie-Pauphilet, p. 71-115.
 
Queeste vanden Grale, hoofdstuk 7 (r. 4611-5800)
KB Den Haag, hs. 129 A 10, fol. 141 verso-145 recto
Editie-Sommer, p. 83-105.
Editie-Pauphilet, p. 115-146.


Ga naar het begin van deze pagina


Ga naar het beginscherm