Een Nyeuwe Cluchtboeck

Mijn laatste werkzaamheden voor het Meertens Instituut KNAW werden verricht in dienst van het project Nederlandse Volksverhalen. Het samenvatten van Een nyeuwe cluchtboeck, “met gratie en privilegie” gedrukt te Antwerpen door Jan Wijnrijcx in het jaar 1554 was makkelijker gezegd dan gedaan. Dat werd nog gecompliceerder nadat ik de brontekst Schimpff und Ernst van de Elzasser Franciscaan Johannes Pauli erbij pakte, voltooid in 1519, en voor het eerst gedrukt in 1522 door Johannes Grieninger te Straatsburg. Jan Wijnrijcx gebruikte de verbeterde herdruk uit 1533 van diens zoon Bartholomeus Grieninger. Jan heeft zijn voorbeeld flink uitgedund door slechts 249 cluchten af te drukken van de bijna 900 die het origineel, bijlagen inclusief, telt. Wl handhaafde hij de thematische opzet van het origineel, zij het dat hij enkele hoofdstukken met gevoelige onderwerpen in hun geheel oversloeg. Het woord ‘clucht’ moet vooral literair-historisch verstaan worden als ‘anekdote’, want zoveel valt er niet te lachen. Ons gevoel voor humor is in de loop der eeuwen nogal veranderd.

Omdat ik dacht dat het een verstandige investering was de bestaande editie van Herman Pleij, Jan van Grinsven, Dick Schouten en Freddy van Thijn, Muiderberg 1983 te digitaliseren heb ik het boek op de scanner gelegd. De OCR (optical character recognizing) software – ik gebruikte OmniPage – had grote moeite met de woordvoorraad. Ik heb de tekst zo goed mogelijk gecorrigeerd en daarbij en passant hier en daar een foutje in de editie verbeterd.

De bundel Schimpff und Ernst kan wat betreft zwartgalligheid wedijveren met het Bouck vander menscheliker ketyvicheyt

Editie: