4e kwart 17e eeuw

 

GAA: Schoutsrollen 150 (23.6.1676-13.6.1679)

10 augustus 1677

de wed. Bruijningh

Praesentibus d'heeren Roch en Bentes schepenen.

Na verblijf van partijen geven schepenen als goede mannen vooruytspraeck dat de gedaagde aen den Heer Eyscher sal betalen de somma van eenendertich guldens 10 st. op distriburen en verkopen van pasquillen met costen.

veroordeling voor verspreiden paskwillen

GAA, Schoutsrol 150

10.08.1677

 

Eeghen, Gilden 124:

Rekwest tegen nadrukken en omlopen door de gildebroeders, oktober 1678.

(Archief boekverkopersgilde 56 achter 33 en 52.)

rekest tegen omlopers

VBBB

00.00.1678

 

Eeghen, Boekh. IV 168; V/1 22:

Rekwest tegen nadrukken en omlopen door de gildebroeders, oktober 1678.

(Archief boekverkopersgilde 56 achter 33 en 52.)

rekest tegen omlopers

VBBB

00.00.1678

   

VBBB, Inv. nr. B 52 (6211 a1):

I f.        Stuk uit oktober 1678.

In Oct. hebben de gezamentlijcke Overluijden aan de Edel Groot Achtbare Heeren Burgemeesteren ingelevert seker Request tegen d'Omloopers en Nadruckers, en mondelik bericht gedaan de noodwendigheit van het weeren der zelve. Doch d'Edele Heeren Burgemeesteren hebben ons, zonder veel te hooren, afgewezen, zeggende dat wij ons aan den Offecier moeten addresseren, tot weeringe van alle inbreuk, alzo hare Edel Groot Achtbaren niet gezint waren hare Ordonnantie te vernieuwen.

rekest tegen omlopers en nadrukkers

VBBB

00.10.1678

 

VBBB, nr. 62 11 e1 / B 56 (vanaf 29), m.b.t. omlopers.

Aen d'E.E. Groot-Achtbare Heeren, de Heeren Burgermeesteren en Regeerders deser Stede

Geven met behoorlijcke eerbiedigheyt te kennen d'Overluyden van't Boeckverkoopers Gilde, hoe dat haer geduerigh de klachten van meest alle de Gildebroeders deser Stede te voren komen, welcke eenparighlick betuygen, datse met groot hertenleet dagelicks moeten sien dat een groote meenighte van jonge en bejaerde persoonen, die schot noch lot betalen, noch eenighe huysen van aensien bewoonen, zijnde het meestendeel schuym van volck, die te luy zijnde om te wercken, geduerigh langs de straet en Burse met Boecken, Couranten en Nieuwe Mare omloopen, waer door de Gildebroeders niet alleen het broodt uyt de mont genomen en gantsch onmachtigh gemaeckt worden hun sware huyshuur, schattinge en lasten te konnen opbrengen, maer oock veele leugenen, pasquillen, en allerhande vuyle en schandeleuse Boeckjens onder het volck omgebracht en gestroyt werden, die eerlijcke Boeckverkoopers haer schamen en weygeren te verkoopen. Daer en boven worden'er 2 a 3 Gildebroeders gevonden, die geduerigh toeleggen om haer zeissen in eens anders koren te slaen, sulcks dat soo ras iemant iet ventelijcks gepractiseert, overgeset, of van d'een of d'ander Autheur voor een somme gelts bekomen heeft, het selve aenstonts nadrucken, en sulcks door de Omloopers, of andersints, laten divulgeren, en over al by de huysen ommedragen, tot groote nadeel en schade van den eersten drucker en uytgever. Door welcker vuyligheden en rechtmatige klachten, d'Overluyden werden genootsaeckt om hen te keeren tot u Ed. Groot-Achtbaerheden, reverentelijck versoeckende, dat het hare Ed. Groot-Achtbaerheden doch mochte gelieven aen den Gilde te vergunnen dese twee poincten:

1. Dat niemant, wie hy zy, aen de Omloopers soude mogen behandigen eenige Boecken, Couranten, Nieuwe Mare, &c. op sekere sware boete daer toe te statueren. En dat de Subsituyt-Schouten opnieuw mochte werden aenbevolen, wat nauwer reguard op dito Omloopers te nemen, haer de goederen niet alleen af te nemen, maer selfs hare Persoonen in versekeringe te brengen, ten eynde den eersten Verkooper openbaer, en d'opgestelde Boete gevordert mochte worden.

2. Dat d'eene Gildebroeder niet sal vermogen den anderen na te drucken; nochte eenige exemplaren te verkoopen van 't gene in andere Steden eenigh Gildebroeder alhier nagedruckt is, op poene als by hare Ed. Groot-Achtbaerheden sal goet gevonden worden.

Twijfele niet, indien hare Ed. Groot-Achtbaerheden sulcks aen de Supplianten geliefde te vergunnen, of sulcks soude een goet redres in 't voorschrevene geven, dewijl alle de ondergeteeckende Gildebroeders daertoe inclineren.

[Volgt lijst met namen.]

rekest boekverkopers tegen omlopers

VBBB

00.10.1678?

 

GAA: Schoutsrollen 151 (20.6.1679 - 18.7.1684):

11 juli 1679:

Pieter Aertsen, boeckdrucker

Praesentibus d'heeren hooft officier Boelegse & Hagselaar scheepenen.

Cond. van duijsent guldens over de verkoop van sottimaentsche boeken met de kosten.

veroordeling voor verspreiden boeken

GAA, Schoutsrol 151

11.07.1679

 

GAA: Schoutsrollen 151 (20.6.1679 - 18.7.1684):

8 oktober 1680:

Joannes Stigter

Praesentibus d'heeren Mechoire Roch en Cornelis Valkenier schepenen.

Cond. in vijfentwintig guldens voor het drukken van een fameuse Liedeken, met de costen.

veroordeling voor drukken van liedjes

GAA, Schoutsrol 151

08.10.1680

 

GAA: Schoutsrollen 151 (20.6.1679 - 18.7.1684):

10 december 1680:

Hendrick en de wed. Dirck Boom, boekdruckers

Praesentibus d'Heeren Roch en Valkenier schepenen.

In statu ad octo om indispositie van de gedaagden.

* In het justitieboek worden geen nadere gegevens omtrent deze zaak teruggevonden.

Uit Copie (archiefnr. 5061, inventarisnr. 207) weten wij verder waarover precies de zaak gaat: 10 december 1680, Hendrick en de wed. Dirck Boom, boekdruckers over het doen drucken, debitteren, off vercoopen, soo in dese Stadt, als elders, seker tractaetie geintetuleert, Memoire pour servier l'estoire d'Hollande &. d'autre provinces unies, door Louis Houbert.

17 december 1680

Hendrick en de wed. Dirck Boom boekdruckers

Praesentibus d'Heeren Boss, en Beunbeert.

Hendrik Boom in judicie praesent ontkent het boekje in questie gedrukt te hebben.

21 januari 1681

Hendrick en de wed. Dirck Boom, boekdruckers

Praesentibus de Heeren Hinlooper als hooft officier en Roch en grootenhuijs scheepenen.

Schepenen gehoort het versoeck van mijn heer Stede houder en daer in genomen hebben de consideratie van Boom daertegens gedaen *ordonneeren dat in dese saecken d'extra ordonnantie sal werden geprocedeert.

Cond. van twintig ducatonen met de costen.

25 januari 1681

Hendrick en de wed. dirk Boom, boekdruckers

Praesentibus de heeren Hinloopen als stede houder en Boot en valkenier scheepenen.

Cond. van vijf hondert guldens volgens 't placcaet voor 't drucken van een fameuse libel als breder blyckt by 't justitieboek.

* In het justitieboek worden geen nadere gegevens omtrent deze zaak teruggevonden.

Uit Copie (archiefnr. 5061, inventarisnr. 207) weten wij verder waarover precies de zaak om gaat: 21 januari 1681, Hendrick en de wed. Dirck Boom, boekdruckers

Scheep gehoort het versoeck van de Stede houder verstandert(?) dese saecke contraordinarie sal worden voorgedragen.

veroordeling voor drukken van libel

GAA, Schoutsrol 151

10.12.1680 - 25.01.1681

 

GAA: Schoutsrollen 151 (20.6.1679 - 18.7.1684):

16 september 1681:

Lucas Bisterius, drucker

Praesentibus d'heeren De Vrij, Van Heuvel en Bas scheepenen.

Condm. vijfentwintig guldens voor het drukken van een pasquil.

veroordeling voor drukken van paskwil

GAA, Schoutsrol 151

16.09.1681

 

GAA: Keurboek Q, Tegen drucken van pasquillen en fameuse libellen, Resolutien [fol.66v]:

Alsoo mijne heeren van den Gerechte der stadt Amsterdam bevinden, dat niettegenstaende uit scheijde placcaten bij de ho: Mo: heeren staten generael geŽmaneert en alhier gepubliceert, mitsgaders diverse keuren van den Jaere 1565. als mede van den Jare 1649 mitsgaders 1661 alle behelsende verboden weeringevan het drucken in brengen uytgeven en verkoopen van pasquillen of fameuse libellen, als mede het drucken van resolutien bij den staat of genomen etc. 't selve niet maer behooren en werd geobsebeert, maer ter contrarie deselve placcaten en keuren van tijd tot tijd in disobservantie en 't eene mael in vergetelheijt sijn geraakt, en dat veele menschen hedendaags hen verstouten in vilipendie van de voorsz. placcaten en keuren te maken, doen drucken, inbrengen en uytgeven seer scandaleuse pasquillen en andere geschriften, benemende niet alleen het respect van particuleeren, maer ook van heeren van de regeringe, van staat en steden, ja selver van vreemde heeren Vorsten, Vrienden en geallieerden van desen staat, 't welk onder een welgestelde Regering niet kan nog mag geleden worden: Soo is 't: Dat deselve mijne heeren van den gerechte, alsnog inharerende d'inhouden van deselve placcaten en keuren, goet gevonden hebben bij desen te renoveren en vernieuwen de keuren en ordonnantien in de Jaren 1565. 1649 als mede 1661. dus aengaande gemaekt en gepubliceert, en dienvolgende op nieus te ordonneren en wel strictelyk [fol. 67r] te gebieden, dat niemand wie hij sij sig selve sig sal verstouten te maken, doen drukken, oft in andere landen oft plaatsen gedrukt binnen dese stad te brengen, te stroijen, te verkoopen ofte uijt te geven eenige pasquillen, fameuse Libellen of eenige andere geschriften, van wat benaminge dezelve zouden mogen zijn, ten zij daer onder sij gestelt de eijgen naem en geen gefingeerde van den autheur, als ook mede van den `Drucker', op pene, boven de boeten by de voorverhaelde keuren gestatueert van vijfftigh gulden ten laste van den Autheur, en ten regarde van de Drukker, dat desselfs huijs zal wirden toegesloten, en hij van sijne neeringe voor den tijd van een jaar, blyven gesuspendeert, te appliceren deselve boeten alsnaer regten.

Aldus gearresteert den 12 maij 1684.

praesentibus de heeren Mr. Jacob Boreel, hooft officier: Joannes hudde en mr. Joan huydekoper, Ridder, heer van Maersseveen neerdijk & burgermeesteren FranÁois de Vicq, Cornelis Valkenier, Mr. Jeronimus de haze de giorgio Mr. Jacob ten grootenhuijs, en mr. pieter hulft, schepenen, En ten selven dage gepubliceert, praesentibus de heeren Mr. Jacob Boreel, hoofd officier, Mr. Joan huijdekoper, Ridder heer van maesseveen neerdijk & Burgermeester, Mr. Ten grootenhuijs en mr. pieter hulft schepenen.

In kennisse van mij secret., W. Valkenier

keur tegen paskwillen

GAA, Keurboek Q

12.05.1684

 

VBBB, nr. 62 11 e1 / B 56 (vanaf 29), m.b.t. omlopers.

Alsoo mijne Heeren van den Gerechte der Stadt Amsterdam is geremonstreert, dat niettegenstaende het Eerste Articul van haer Ed. Agtb. ordonnantie voor de Boekverkoopers, Boekdrukkers en Boekbinders hier ter Stede, in dato 9 November 1663. dicterende dat niemant binnen dese Stadt de neeringen van Boekverkopen, Binden oft Drukken zal mogen by de hand nemen, ten zy hy alvooren is Burger en Poorter deser Stede, het Gild heeft betaelt, en daer en boven een tijd van vier Jaren gewoont, alhier oft in eenige andre Steden, by een en dezelve Meester, om genoegsame kennisse te bekoomen van het gene de neeringe van 't Boekverkopen, Binden oft Drukken aengaet, met dien verstande, dat de Meesters koomende te overlijden, oft uyt de Neeringe te scheiden, de leerling als dan sijn overige tijd by een ander zal moeten uytdienen, echter dagelijx sommige persoonen sig onderwinden de voorsz. Neeringe van Boekverkopen by der hand te nemen, en publicque Winkel daer van op te stellen, ook eenige haer met Boekbinden behelpen en Knechts en Jongens setten, sonder dat sy, volgens den inhoud van het voorseide Eerste Articul, Poorters oft Burgers zijn, nochte de gestipuleerde tijd van vier leerjaren, hier oft elders hebben voldaen, tot seer groot nadeel en prejuditie van het voorsz. Gild en Gildebroeders, en tot afbreuck van hare gemeene neeringe: Ende welgemelte mijne Heeren inhaererende als nog de voorgemelde ordonnantie, en ook specialijk het opgemelte Eerste Articul, ende jegens de voorsz. infractie van 't zelve willende voorsien; Soo is 't, dat haer Ed. Agtb. goedgevonden hebben te ordonneren ende statueren by desen, dat alle die geenen, die, naer de publicatie deses, sich onderwinden sullen (sonder alvoorens voldaen te hebben aen den inhoud van het meergemelte Eerste Articul) het Boekverkopen, Binden oft Drukken by der hand te nemen en haer daermede te generen zullen vervallen in een Boete van twaelf Gulden, ten behoeve van 't zelve Gild; en dat de bekeuringe daer van zal staen aen de Overluyden en Gildeknecht van dien.

Aldus gearresteert den 29 Januarii 1685. Presentibus de Heeren, Mr. Jacob Boreel, Hoofd-Officier; Mr. Joan Huydekoper, Ridder, Heer van Maarsseveen, Neerdijk, &c. Mr. Coenraat van Beuningen, en Cornelis Geelvink, Heer van Castricum &c. Burgermeesteren. en alle de Schepenen, dempto Jacob Elias. En gepubliceert den 6 Februarii 1685. Presentibus de Heeren, Mr. Jacob Boreel, Hoofd-Officier; Mr. Nicolaas Witsen, Burgermeester; Albert Bentes, en Mr. Hendrik Bikker, Schepenen.

In kennisse van my Secretaris Wouter Valckenier

t'Amsterdam, by Jan Rieuwertsz. Stads-Drukker en Boekverkoper in de Beursstraat, in 't Martelaarsboek, 1685.

keur tegen omlopers

VBBB

06.02.1685

 

GAA: Schoutsrol 152:

9 februari 1685:

Den wel Ed. Heere mr. Jacob Boreel, Hooft officier deser stadt r.o. contra abram wolffgangh boeckvercooper

Schepenen condemneren den gedaeghde in gevolge van den placate van de Heren staten van Hollandt en westvrieslant. Sub dato 17 januarius 1650, in een boete[-n] van vyf hondert guldens, en daer en boven den zelf winkel te sluyten voor den tijt van drie maenden, of het selve te redimeren met [-de somme van drie hondert en vijftien guldens]<toegevoegd in rechtermarge: Hondert silvere ducatons> Alles ter sake[-n] van dat hij tegen den voors. placate[-n] heeft ondernomen te verkopen seker vuyl libel geintituleert de doot van de grave van essex.

Idem contra Mersij brauninghs, boeckvercoopster. cond. ut supra

Idem contra Henrij de Bordes boeckvercooper. condem. ut supra

Idem contra Abigel Maij dwed. Swart boeckvercoper. conde. als [-vooren] inde eerste preesentatie.

Idem contra Aert Dirckse Oostzanen. condemnatie als inde eersten preesentatie gemelt is.

Idem contra Hendrick weijtijngh boeckvercoper. def.

[Zie voor deze zaak ook: P.G. Hoftijzer. Engelse boekverkopers bij de Beurs. Amsterdam enz. 1987, 215, noot 48.]

veroordeling voor verspreiden libel

GAA, Schoutsrol 152

09.02.1685

 

GAA: Schoutsrol 152:

21 juni 1686:

Heere mr. Jacob Boreel hooftofficier r.o. contra Jan Maximiliaen Luca, boekdrukker en boekvercoper.

Schepenen condemneren de Gedaeghde aende Heere Eyscher te betalen een Somme van honderd ducatons, over 't drukken en distribueren van Fransse gasetten, en ontseggen hem de Stad en Jurisdictie van dien voor de tijd van een Jaar.

actum den 21e Junii Anno 1686. praesentibus alle de heeren Schepenen, demto W. Albert Geelvinck.

veroordeling voor verspreiden Franse gazetten

GAA, Schoutsrol 152

21.06.1686

 

GAA: Schoutsrol 152:

19 november 1686:

Idem contra dwed. st Geleijn, franse Courantdruckster

presentibus d' Heeren geelvinck en Barnars schepenen den 3 decembris 1686 vond de gedaaghde aen d' Heer eyscher te betaelen de somme van twe hondert ducatons over het druycken van franse gasetten en ontseggen haer wijder uijt de Stadt en jurisdictie van dien voor de tijt van drij achtereen volgende jaeren met de costen.

11 februari 1687

Idem contra Joannes van Swel

Cond. gedaaghde aen de heer eijser te betaelen de somme van ?  hondert silvere ducatons over drucken van franse, nouvelles, gazettes etc. en ontseggen hem weijders de stadt en jurisdictie van dien voor de tijdt van drie Jaeren met de kosten.

veroordeling voor drukken Franse gazetten

GAA, Schoutsrol 152

19.11.1686
11.02.1687

 

GAA: Schoutsrol 152:

19 oktober 1688:

Idem contra dwed. gaesbeeck boeckvercoopster

16 november 1688

Idem contra d'wed. gaesbeeck. deft.

23 november 1688

Idem contra de wed. gaesbeeck  1 def 1 def 3 citatie etc(?). super abundanti

7 december 1688

Idem contra de wed. gaasbeeck  2 def 3 def en 4 citatie super abundanti ad p. na de vacantie

3 mei 1689

Idem contra de wed. gaasbeeck 1 def

10 mei 1689

Idem contra de wed. gaesbeeck 1 def

veroordeling voor ?

GAA, Schoutsrol 152

19.10.1688-10.05.89

 

GAA: Keurboek Q, Pasquillen Waarschouwing [fol.182v]:

Alhoewel alle eerlyke menschen in voldoening van haar pligt en gemoed verfoeijen ende testeren het maken en stroijen van pasquillen en desen materie libellen, waardoor de goede naam en faam van haer evenmensch werd gekrenkt en geschonden soo is nogthans tot kennisse van myne heeren van den gerechte gekomen, dat sodanige eerlose booswichten werden gevonden, dewelke niettegenstaende de voorsz. placcaten en keuren en wel voornamentlyk die van de 29 December 1688, en van de 4 May 1684, waar bij tegens de makers, drukkers en Verkoopers een peene, van ten minsten bij publigue geesseling te worden gestraft, de huysen van de drukkers werden geslooten, en deselve voor den tydt van een Jaer van het doen der Neering werden gesuspendeert, derven bestaen en als ambacht daer van maken om door gedrukte en geschreven pasquillen te quetsen de eere en reputatie van Regenten niet alleen, maar ook van andere eerlyke luyden gaande de quaadaardigheijt van de eerloose booswichten soo verre, dat sij haer pasquillen niet alleen in de plaatsen daer sij woonen en die maken onder de gemeente stroyen off dissemineren, maer die oock na andere Steden en plaatsen onder bedekte addressen versenden, om alsoo door het gehele Land hare verfoeijelyke eer en faamrovende driften bekent te maken, en mijne voornoemde keuren van den Gerechte voor Soo veel in haer is willende daer tegens voorsien, hebben eenen ijegelyk wie hij soude mogen sijn, wel eens, presselijk geinterdieert en verboden, en als haer Ed. [fol.183R] Achtb. doen mits dezen, sig te onthouden van eenige faamrovende pasquillen bij geschrifte of gedrukte te maken of doen maken, op peene van bij publique geesselinge, bannissement oft Tuchthuijs te worden gestraft, na emigentie van saken. Vorders dat des ventooijers 't sij Boekverkopers, boekbinders of andere die pasquillen komen te verkopen, ombrengen of doen brengen bij boekdrukkers, boekverkopers of andere Luijden, 't sij soodanige pasquillen heer souden mogen sijn gedrukt of geschreven of van buijten haar werden toe, gesonden, zullen worden gestraft in allen deelen als of sij de autheurs en makers waren van de zelve Pasquillen, en dienvolgende een en al eens als hier vooren tegens de autheurs is gestatueert, werden wijders alle boekverkopers, boekbinders en alle andere wie 't ook zouden mogen wezen gelast en bevolen, dat wanneer haar van buijten of van waer het ook soude mogen sijn, werden toegesonden eenige geschriften of gedrukte pasquillen, waer onder werden verstaen alle soodanige gedrukte en geschreven Exemplaren daer voor of onder, de rechte naam niet staat van den drukker en autheur; dat sij dezelve Exemplaren alle aenstonts sonder eenig tydversuijm sullen hebben te brengen in handen en onder de bewaringe van de heer hoofd officier dezer stede op peene dat de nalatige sullen verbeuren een amende van duijsent guldens, welverstaende als sij geene van de Exemplaren uijtgegeven of verkocht sullen hebben: blijvende de voorheenen geŽmaneerde keuren desen niet-contravierende, in haer vigeur en kragten.

Aldus gearresteert den 4 Februari 1690.

Praesentibus de heeren, Mr. Jacob Boreel, hoofd officier, alle de Burgermeesteren, en alle de schepenen dempto Ridder Reael, heer van nigtevegt, en gepubliceert ten zelven dage, Praesentibus de heeren. mr. Jacob Barrel, hoofd officier Joan de Vries, Burgermeester, mr. Dirk Petit en *** Bakker, schepenen.

In kennisse van mij Secretaris Jacob valkenier

keur tegen omlopen

GAA Keurboek Q

04.02.1690

 

Eeghen, Boekh. III 130-131:

Confessie d.d. 20 juni 1690 van Dominicus Garlic, oud 32 jaar, van Amsterdam: bekent met nieuwe tijdinge omgelopen te hebben die hij heeft gehaelt van de weduwe Gaesbeeck also hij met lettersetten geen werck heeft, noch de kost kan winnen.

(GAA: Recht. Arch. 355, fol. 169.)

(Zie de biografische bijdrage over deze zaak van Alexander Valk.)

omloper: Dominicus Garlic

GAA, Recht Arch

20.06.1690

 

GAA: Schoutenrolle 153 (13.02.1691 - 26.01.1694):

11 september 1691:

Present. de hr. Cattenbroeck en           den wel Ed. Heere Mr. Jacob Jacobsen

Graafland, Scheepenen                        Hinloopen.

                                                           Hooftofficier deser Stadt

                                                           Ratione Officii.

 

Cond. in twaalf guldens over het            idem

drukken van fameuze libellen met                     versus

de costen                                                            Engel de Jongh, boeckdrucker

 

fiat copye                                            copy

                                                                       versus

                                                                               Paulus Smouter

 

defout                                                 idem

                                                                       versus

                                                                               Hendrik Hooft

 

                                                                    = = = = =

 

Cond. in thien guldens over het de wed. Jochem van Dijck

drukken van fameusen libellen

met de costen

 

defout                                                 idem

                                                                       versus

                                                                                   Baltus Boeckholt

 

Cond. in vijftien guldens over

drukken van fameusen libellen

met de costen                          Jan Otto

veroordeling voor drukken libellen

GAA, Schoutsrol 153

11.09.1691

 

GAA: Schoutenrolle 153 (13.02.1691 - 26.01.1694):

18 september 1691:

Presentibus d'Heeren de                      Den Wel Ed: Heere Mr. Jacob Jacobsen

Vicq en Valckenier                              Hinlopen, hooftofficier deser Stadt

Scheepenen                                         Ratione Officii

 

Na verblijf etc:

den gedaagden aen den eysscher        idem

sal betalen de somme van twintigh                    versus

guldens met compensatie van de          Pieter Rotterdam, over 't vercoopen

costen.                                              van vuyle pasquillen

 

In statie                                               idem

                                                                       versus

                                                                              Catarina Lescallie

                                                           utsupra

 

Naar verblijf sal de gedaagde  idem

betaalen veertigh gld overbreucke                    versus

met compensatie van de costen               Aert Wolgreijn

                                                           utsupra

 

Ontseggen den eysscher sijn eys          idem

mits dat de gedaagde met eede

verklaere het pasquil hem in

Judicio vertoont noyt in sijn huys

te hebben gehadt.

Noghte voor sijn deur te koop

hebben gehangen, Bij schrijven                 Jan Potgieter

van den eedt Cond. van een

duysent met de costen                         utsupra

veroordeling voor verspreiden paskwillen

GAA, Schoutsrol 153

18.09.1691

 

GAA: Schoutenrolle 153 (13.02.1691 - 26.01.1694):

11 maart 1692:

Presentibus de heeren Bas en               Den Wel Ed. Heere mr. Jacob Jacobsen

Munter Schepenen                              Hinlopen, hooftofficier in deser

                                                           Stede.  R:O:

 

Copije van verclaringe in judicio

overgelevert in Statie ad octo

 

Condm. dusent guldens over het          idem   

ontfangen in sijn huys en wederom                   versus

verkopen en debiteren van seker          Daniel van Dalen

fameus libel tegen de keure in dato

4 february 1690 deser stede

 

Copije en in statie ad octo                   idem

                                                                       versus

                                                                           Jan Paeck en Gerrit van Haaren

 

Copije van Verklaringhe                      idem

                                                                       versus

                                                                           Fransen Verckenslager

 

In statie ad octo                                   idem

                                                                       versus

                                                                           Reijnier van Wendel

 

In statie ad octo                                   idem

                                                                       versus

                                                                           Jan Cornelissen Offerman

                                                           3 def. in statie.

veroordeling voor verspreiden libel

GAA, Schoutsrol 153

11.03.1692

 

GAA: Schoutenrolle 153 (13.02.1691 - 26.01.1694):

19 augustus 1692:

Pres; de Heeren Bernart en Muuter      Den wel ed. hr. mr. Jacob Jacobsen

Schepenen                                          Hinloopen etc.

 

Condem. in dusent gulden over het       idem

doen drukken en verkopen van een                 versus

secreet tractaet van      "tact"    met      De Weduwe Swart

de costen

veroordeling voor verspreiden traktaat

GAA, Schoutsrol 153

19.08.1692

 

GAA: Schoutsrollen 154 (23.02.1694 - 20.03.1696):

23 februari 1694:

Moses Polack

Renvoie aan de ooverluijde van t' boek druckers gielt om [- me scrif] het naagedructe boek in questie tegen het boek in de octroje vermelt te enamineeren en sceepenen te dienen van scriftelyk raport.

veroordeling voor nadruk

GAA, Schoutsrol 154

23.02.1694

 

GAA: Schoutsrollen 154 (23.02.1694 - 20.03.1696):

2 maart 1694:

Martinus Selden Sloo

Nae verblyf van partyen geeven schepenen als goeden mannen voor uytspraek dat de gedaegde aen den heer eysscher sal betaele de somme van hondert gulden, over scheuren van seeker hantschrift in dato 22 mey 1680.

veroordeling voor scheuren handschrift

GAA, Schoutsrol 154

02.03.1694

 

GAA: Schoutsrollen 154 (23.02.1694 - 20.03.1696):

9 maart 1694:

Carel Allard

Den gedaegde in judicio compareerende verclaert [- het] de libel£len in questie van Ca Fuielle bekomen te hebben.

Schepenen cond. de gedaegde aen den heer eysscher te betaalen de somme van driehondert en vyftien gulden over t' vercoopen van pasquillen.

Adriaen Braackman (De gedaegde verclaert ut supra)

Schepenen cond. de gedaegde in een [- somme] '<boeten>' van hondert gulden over t' vercoopen van pasquillen.

veroordeling voor verspreiden paskwillen

GAA, Schoutsrol 154

09.03.1694

 

GAA: Schoutsrollen 154 (23.02.1694 - 20.03.1696):

29 juni 1694:

Pieter Soosten

Naer verblyf uytspraack dat de ged. sal betalen twintig gulden over het drucken van logentydingen.

veroordeling voor drukken leugentijdingen

GAA, Schoutsrol 154

29.06.1694

 

GAA: Schoutsrollen 154 (23.02.1694 - 20.03.1696):

20 juli 1694:

Claas Velsen

en voor profyt van dien doende reght opt intendit verstek van dimimitie en cond. ter somme van vyfentwintig guld. over gedruckte pasquillen.

31 augustus 1694

Claas Velzen (in statu ad octo)

De stucken overgenoomen in handen van de Hren mr johan huijdecooper en Daniel jaen barnard, sch.

26 oktober 1694

Claas Velzen, om vonnisse te hooren pronuncieeren

Schep. [- cond. de gedaagde] ontseggen den Heer eijser sijn eijs met comp. van costen. gearresteert den 26 octob. 1694 pres. de Hren Mr. joan huijdecooper van maarseveen en Daniel jan Barnard, en gepronuncieert ten selven daage pres. de Hr hooft officier de Hr hoclepied, en huijdecooper van Maarseveen, scheepenen.

veroordeling voor drukken paskwillen

GAA, Schoutsrol 154

20.07.1694-26.10.1694

 

GAA: Schoutsrollen 154 (23.02.1694 - 20.03.1696):

12 oktober 1694:

Pieter Schenck (in statu tot over 6. weeken)

 

GAA: Schoutenrollen 155 (27.03.1696 - 10.06.1698):

21 augustus 1696

Pieter Schenk (in statu)

renvoy aen Frederick de Wit, en Nicolaas Visscher, om de printen [- te examineren, of na] in judicio geexhibeert te examineren, of die by Schenk gemaakt, nagecopiert zijn, of niet, en daar van de heeren schepenen te dienen van schriftelyck rapport.

9 september 1696

Pieter Schenk

Renvoi Aan Justus Dankers en Carel Allart omme de printen in judicio geexhibeert te examineren, of die by Schenck naar gecopieert zijn dan, niet en de heeren schepenen te dienen van schriftelijck raport.

Renvoij aen de Wit en Visscher om de printen te examineren of die bij Schenk gemaeckt naer gecopieert zijn dan niet en schriftelijk raport.

Petrus Schenk

Ranvoi aan Justus Dankers en Carel Allart omme de caarten in judicio geexhibeert, te examineeren, of die by Schenk naar gecopieert syn dan niet en de heeren schepenen te dienen van schriftelyk raport.

15 oktober 1696

Pieter Schenk (in statu tot over een maend)

Renvoij aan dankerss en allart.

27 november 1696

Petrus Schenk (Copie).

(Zie ook het biografisch onderzoek door Bram van der Zeeuw.)

onderzoek naar nadrukken van prenten

GAA, Schoutsrol 154-155

12.10.1694-27.11.1696

 

Eeghen, Gilden 115:

De overlieden van het boekverkopersgilde hadden enig succes door toedoen van Joan Blaeu en de boete op omlopen werd in 1695 verhoogd van /6,- tot /12,- voor de eerste en van /12,- tot /24,- voor de tweede maal dat iemand werd betrapt.

boeten tegen omlopers

GAA, Keurb. R

00.00.1695

 

Kl/vSt II 1520:

"Ampliatie van d'ordonnantie van 't boekvercopers gilde tegen t vercopen van nieuwe tijdingen, liedekens etc." In dit stuk worden o.a. de boetes verhoogd naar 12 gulden voor de eerste overtreding.

(GAA: Keurboek letter R. fol. 42 v. Oud-Archief, Amsterdam. 26 januari 1695)

keur tegen verspreiding drukwerk

GAA, Keurb. R

26.01.1695

 

VBBB: Ordonnanties voor het gilde 1663-1750/ 1663-1798

Ordonnatie voor het Boek- en konstverkoopers, Nevens boek- kaart- plaat- drukkers, en boekbinders gilde deser Stede Amstelredamme. t'Amsterdam, By Samuel Lamsveld, Ordinaris Stads Drukker en Boekverkooper, aan de Nieuwe Kerk. Met Privilege.

Beide nummers van het gildearchief - no. 60 en 61 - bevatten ordonnanties met ampliaties. Het no. 61 bevat bovendien ampliaties die vanaf 1750 tot 1798 werden uitgevaardigd. Derhalve kunnen wij no. 61 hier achterwege laten. De ordonnantie van 9-11-1663 die de basis van alle latere is, werd in totaal zeven keer aangevuld met ampliaties, te weten op 28-6-1666, 26-1-1695, 9-7-1750, 21-8-1760, 26-1-1769, 25-1-1786 en 26-2-1798. Voor ons onderzoek zijn belangrijk de basisordonnantie van 9-11-1663 en de ampliatie van 26-1-1695, waarin bepalingen over omlopers worden opgenomen.

Art.23, d.d. 26.01.1695:

Sal ook niemant op eenige Markten, Bruggen, Straten, de Borse ofte andere Publicque plaetsen, mogen voorstaen, met eenige Boeken, Couranten, Nieuwemaren, ofte Liedekens, ofte deselve by de straten, ofte huysen om te verkoopen omdragen, alles op de verbeurte van deselve, ende ses gulden voor de eerste reyse, voor de tweede reyse op dubbelde muicte pecunieel, ende vorder tot de arbitragie van de E. Heeren van den Gerechte; te appliceeren de pecuniele boeten als vooren, ende sal het den Overluyden, Substituyt Schouten (daer onder die van de Zeerechten) Aelmoesseniers, en haer Dienaers, mitsgaders de knecht van het Gildt vrij staen, alsulcke Boeken, Nieuwemaren, Couranten, (fc. De facto den omlopers ofte die daer mede voorstaen, af te nemen, ende op de kamer van het Gildt te brengen.

keuren tegen omlopers

VBBB

26.01.1695

 

GAA: Keurboek R, fol. 42v, Archiefnr. 5020, Inventarisnr. 19: d.d. 26-1-1695.

Ampliatie van d'ordonnantie van 't boekvercopersgilde tegens 't vercopen van nieuwe tijdingen, liedekens etc.

Alzo mijne Heeren van den Gerechte der Stad Amsterdam in zekere ervaringe komen, dat, niettegenstaande de iterative Placaten en ernstige keuren van haer Edel Achtbaren tegens het drukken en omroepen van nieuwe tijdingen, liedekens, en veele andere onbehoorlijke boeken gestatueert, echter dezelven werden gecontravenieert, en mijn voornoemde Heeren daerin nadrukkelijk willende voorsien, so ist dat haer Edel Achtbaren hebben goedgevonden, tot voorkominge van dien, te ordonneren en statueren, en vervolgens d'ordonnantie vant Boekverkoopers, konstverkoopers en Boekdrukkersgilde te amplieren gelijk zij doen met dezen, met de volgende articulen.

                                                                          1

Dat niemand hier ter Stede eenige nieuwe tijdingen, liedekens of andere boeken, wat naam die ook zoude mogen hebben, aan eenig mensch zal mogen verkoopen of geven, om die langs de Straat om te roepen of op publicque plaatsen of bij de huijsen te gaen veilen, op verbeurte van d'Exemplaren en de boete van twaelf guldens voor de eerste maal, voor de tweede maal eens so veel, en ten derde maal arbitralijk te werden gecorrigeert, zullende de boeten geappliceert werden, een derde voor den Heer Hooft, een derde voor 't Gild en een derde voor de Armen.

                                                                          2

Dat het van nu voortaan de overluyden vrij zal staen om haer Gildeknegt te qualificeren tot het insamelen van het jaargeld, en ordonneren de Gildebroederen op assignatie of quitantie der overluyden het jaergeld aan de voorschreven Gildeknegt te betalen, verbiedende daernevens dezelve knegt te injurieren of schelden op pene als articul 8 van haer ordonnantie.

                                                                          3

Dat verders naer dezen niemand het recht zal hebben om onderhoud te trecken, dan die op zijn eerste inkoomen in den Gilde het recht van de Bosse gekoft heeft, zonder vrijheid om naer verloop van tijd dat regt te mogen koopen, en zal daervoor van nu voortaen te moeten betalen de Somme van Ses guldens.

Aldus gearresteert en gepubliceerd

mitsgaders presentibus als vooren,

in kennisse van mij Secretaris, Boreel.

Keur tegen verspreiden van drukwerk

GAA, Keurboek R

26.01.1695

 

Handv. III fol. Ppp ppp p 4v:

Keur d.d. 31.01.1695

Dat niemand hier ter Stede eenige nieuwe Tijdingen/ Liedekens of andere Boeken/ wat naam die ook soude mogen hebben/ aan eenig Mensch sal mogen verkopen of geven/ om die langs de straat om te roepen of op publique Plaatsen of by de Huysen te gaan veylen/ op verbeurte van d'Exemplaren en de boete van twaalf gulden voor de eerste maal/ voor de tweede maal eens so veel/ en ten derde maal arbitralijk te werden gecorrigeert/ sullende de boete geappliceert werden/ een derde voor den Heer Hooft-Officier/ een derde voor 't Gild/ en een derde voor de Armen.

(Keurboek R, fol. 42v), art. 1)

omlopers

GAA, keurboek R

31.01.1695

   

VBBB, Inv. nr. B 57, nr. 53:

Ampliatie van de Ordonnantie van St. Lucas Gilde binnen der Stad Rotterdam. Aangaande de Boekverkoopers, Papier en Penneverkoopers.

1 Eerstelijk, dat niemand binnen dese Stadt eenige Auctie van Boeken (van buyten inkomende) sal vermogen te houden, of aen te leggen, als met voorweten, kennisse en toestaen van de Heeren Burgermeesteren en Regeerders deser Stadt, en na alvorens voor yder te houdenen Auctie, ten behoeve van 't gemelde Gilde, betaalt te hebben vijf guldens.

2 Werdende wijders wel expresselijk verboden, aan alle soo genaamde Oomtjes, of andre vreemde Persoonen haar, met Boeken, Papieren, Pennen, Lak, etc. alhier ter Stede, by de straten om te loopen, of in Huysen, Schepen, of elders binnen dese Stad te koop te presenteren, of te venten op de verbeurte van de Waren, en daar en boven, een boete van ses Caroli guldens, t'elkens (contrarie doende) te verbeuren. 't Appliceren het eene derde part voorden Heer Officier deser Stad, een gelijcke derde part voor't gemelde Gilde, en 't resterende derde part voor den genen die de bekeuringe in de gemelde Ordonnantie, en opgevolgde Ampliatie begrepen, geauthoriseert, en gequalificeert werden de Hooftluyden van 't selve Gilde; mitsgaders de Subst. Schouten, Geregtsbodens en Dienaers van de Justitie deser Stadt.

Aldus gedaen, gearresteert en geamplieert, den 12 February 1695. Present de Heeren etc.

keur tegen omlopers

VBBB (Rotterdam)

12.02.1695

 

VBBB, Inv. nr. B 52 (6211 a1):

I g.       Stuk gedateerd 21 maart 1695.

Op de klagten van de gildebroeders over de kramers op bruggen en andere plaatsen met allerhande soortten van boeken, soo hebben de Confraters gesamentlijk verstaen, daar in soo veel mogelijk te voorsien, ende dus de gildeknegt gelast de kramers alom te gaen waarschouwen, welk een ende andermaal geschiet zijnde, is bevonden van geen effect te zijn, waarop dan geresolveert is de substituijt schout Bogaart door Confrater Lootsman te versoeken, om sijne dienaars tesamen met de gildeknegt alom te senden ende de kramers voor het laatste te laten waarschouwen, haer te seggen dat sij souden hebben te vertrecken of dat men haar de kramerij soude afnemen.

optreden gildeknecht tegen omlopers

VBBB

21.03.1695

 

Kl/vSt II 1089 e.v.:

"Jacob van der Eijnde, ten eeuwigen dage gebannen uijt den lande van Hollandt, Zeelandt, Vrieslandt ende Utreght."

Jacob van der Eijnde is 59 jaar oud en geboren in Schiedam en is verbannen omdat hij "(...) buijten pijne en banden van ijsere bekent heeft, dat hij gevange ter occasie van het uijtstroijen van de Pasquillen jegens Mr Cornelis de Jonge, Heere van Ellemeet (...)". Er staat niet in het stuk welk beroep Van der Eijnde uitoefende.

Cornelis de Jonge was ontvanger-generaal der Unie. Zijn gezin was niet onbesproken. Men beweerde o.a. dat hij met twee vrouwen samenleefde. (Knuttel 1914).

(ARA: Crimineele SententiŽn van den Hove van Holland, 1689-1704. Hof 5658 fol. 142 v. 13 februari 1696)

omloper Jacob van der Eijnde

ARA, HvH

13.02.1696

 

GAA: Schoutenrollen 155 (27.03.1696 - 10.06.1698):

Francois Harsnoll

[-cond:] nae verblyf van partyen geeven schepenen als goede mannen voor uytspraek, dat de gedaegde aen den heer eysscher sal betaelen, de somma van ses gulden, over drukken en divulgeeren van libellen.

23 oktober 1696

Francois Harsnoll (in statu tot dat gesont sal syn geworden)

veroordeling voor drukken libellen

GAA, Schoutsrol 155

23.10.1696

 

GAA: Schoutenrollen 155 (27.03.1696 - 10.06.1698):

4 december 1696:

Matthijs Wolfraat (Fiat Copia)

Schepenen ordonneren de gedaegde de twee [- portraitten] naegemaekte copye van de schildery by provisie en ante omnia [- aen de he] in handen van mijn heeren '<van den>' gerechte te leveren.

veroordeling voor namaken 'schilderij'

GAA, Schoutsrol 155

04.12.1696

 

GAA: Schoutenrollen 155 (27.03.1696 - 10.06.1698):

8 januari 1697:

Jacob Cramer (in statu ad octo)

De ged. declareert het pakje ontfangen te hebben van de vrouw suster van [- Thi] Timotheus ten Hoorn.

Jan Otto

Timotheus ten Hoorn (in statu ad octo)

De ged. declareert het pakje van een vrouw gekregen te hebben.

Johannes Strander (in statu ad octo)

15 januari 1697

Jacob Cramer (Copie, ad octo)

Jan Otto (in statu ad octo)

Timotheus ten Hoorn (Ad octo en Overgenomen by de Presente Heren)

Johannes Strander (in statu ad octo)

gevoegt met nicolaes visser

Petrus Schenk (ad octo, Copie)

22 januari 1697

Jacob Cramer (ad octo)

Schep. cond. de gedaeghde aan de heer eijscher te betaalen een somme van vyf en twintigh guld. en de gedaaghde ante omnia '<alles>' te restitueren Soo als [- voor de] ter tyde van de *..........* is geweest.

Jan Otto (in statu ad octo peremtorie)

Timotheus ten Hoorn (ut supra ad octo)

Johannes Strander (ut supra ad octo)

29 januari 1697

Jan Otto (ad octo peremptoir)

Timotheus ten Hoorn (ut supra)

Johannes Strander (ut supra)

5 februari 1697

Jan Otto (ad octo peremptoir)

Sch. cond. de gedaaghde in een boete van hondert guld. over het vercoopen van fameuse libellen.

Timotheus ten Hoorn (uts.)

Sch. cond. de gedaaghde in een boete van hondert en vijftig £gud. over het vercoopen en debiteeren van een fameus en pasquillenis libel

pres. de Heer Stap en Velters

Johannes Strander (uts.)

Sch. cond. dese ged. in een boete van hondert gld. over het vercoopen van fameuse libellen.

19 februari 1697

Pieter Schenk (in statu ad octo)

26 februari 1697

Pieter Schenk (ad octo)

overgenoomen by de Heeren ut in registro

21 januari 1698

Pieter Schenk (overgenomen bij de Hrn Burghmeesters)

De ged. in judicio present verklaert van de *kosterhoek* niet anders te wete als alle eer en deugt.

veroordeling voor verspreiden paskwillen

GAA, Schoutsrol 155

08.01.1697-21.01.1698

 

GAA: Schoutenrollen 155 (27.03.1696 - 10.06.1698):

16 juli 1697:

Jean le Jeune & Guillaume Hebert

27 augustus 1697

Jean le Jeune & Guillaume Hebert (in statu copije)

8 september 1697

Jean le Jeune & Guillaume Hebert (in statu copije)

Schepenen cond. de ged. aen den hr. eijsser te betaelen de somma van Vijf entwintig gld, over het maecken en drucken van pasquillen, mits de een voldoende den ander berooyt sal syn.

veroordeling voor drukken paskwillen

GAA, Schoutsrol 155

16.07.1697-08.09.1697

 

GAA: Schoutsrollen 156:

23 maart 1700:

Daniel Lain

Schepenen condemneren in dusent guldens en dat sijn winkel voor een jaer sal geslote blijven over het drucken van een libel geintituleert Copie d'une lettre Escritte par un Gentilhomme a un de ses amis sur le bruit qui court touchant la jonction du Duchť d'hanover avec celuij De Lel.

Den 23 Martii 1700 president hooft officier Burg en van Loon Schepenen.

veroordeling voor drukken libel

GAA, Schoutsrol 156

23.03.1700

 

GAA: Schoutsrollen 156:

6 april 1700

Jacob Amioth

de gedaagde declareert het geschrift om te drucken gegeeven te hebben et minim in statu.

20 april 1700

Jacob Amioth

Schepenen condemneren de gedaagde in een boete van deusent guldens over het <doen> drucken van een biljet geintituleert Copie d'une lettre escritte par un gentilhomme a un de ses amis sur le bruit qui court touchant la junction du Duchť d'Hanover avec celuij de Lel.

veroordeling voor doen drukken 'biljet'

GAA, Schoutsrol 156

06.04.1700-20.04.1700

 

VBBB, Inv. nr. B 52 (6211 a1):

I h.       Stuk gedateerd 24 mei 1700.

(Ontwerp van een request tegen kramers op sluizen en bruggen.)

Dat zedert weinig tijds verscheide boekkramers in plaats van uijt te stallen met haare boekkramen op de publike Marckten, en op plaatsen voorheenen daar toe geordineert, haar hebben verstout om de neringrijkste plaatsen op bruggen en sluijsen daar de meeste passage van menschen valt, over dagh in te neemen, en de winckeliers daar bij en omtrent woonende, en op groote huijshuur sittende, die tegen dese menschen onmoogelijk konnen marckten, daardoor grootelijks te benadeelen, die ook daar over aan de supplianten uijtermaten klagtig vallen, als zijnde dit een saak die regtdraads aanloopt tegen de gunstige privilegie aan den Gilde goeddaadiglijk verleent, volgens Artikel XXIII. Soo weeten nu de supplianten geenen anderen Raad of middel tot Soulaas van dese haare Gildebroeders dan met alle Eerbiedigheid den Edel Grootagtbaarheeden te bidden dat dit mogte werden geweert, en dat den gemelden kramers door een der Substituut Schoutten scherpelijk mogte werden aangesegt dat se haar met haare kramen en stallen moeten begeeven naar de ordinaire Marcktplaatsen, welk doende etc. etc.

rekest tegen boekkramers

VBBB

24.05.1700