klap het Overzicht open
Het Parool : lunchnieuws
klap het Publiek gedeelte open
ACTUEEL: Het belangrijkste nieuws
LUNCHNIEUWS
ARCHIEF

CULTUUR: Agenda, recensies, interviews

CULINAIR: Van Dam recenseert

AMSTERDAM: Gezichten van de hoofdstad

PS: Reportages, achtergronden

MENINGEN: Hoe denkt u erover

NIEUWE MEDIA: Over www en aanverwanten

DE KRANT: Algemene informatie









Poldernederlands verdringt ABN

Terug

AMSTERDAM - De geregelde afnemer van praatprogramma's op radio en televisie was het al langer een gruwel steeds meer presentatoren, gasten, weermannetjes en vooral filevrouwtjes te moeten aanhoren die geen Algemeen Beschaafd Nederlands spreken, maar een vreemd, ruw, bollenstreekachtig dialect. Sinds enige dagen weet deze afnemer zich in zijn afkeer wetenschappelijk gesteund door Jan Stroop, als taalkundige verbonden aan de afdeling neerlandistiek van de faculteit der geesteswetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam.

Stroop introduceert in het afgelopen week ten doop gehouden nieuwe blad Noordzee een naam voor dit nieuwe accent: het Poldernederlands. Wat opvalt is de uitspraak van de klinker die als ei of ij wordt gespeld, zoals in opzij, vrijheid, verwijten, tijd, eigenlijk, feit. Die klinker klinkt uit de mond van de Poldernederlanders als aai: opzaai, vraaihaaid, verwaaiten, taaid, aaigelek, faait.

De taalkundige 'ontdekte' het Poldernederlands in het tv-programma De Plantage van Hanneke Groenteman, waarvan hij een trouwe kijker is. Vooral jonge, vrouwelijke gasten die succesvol bleken in creatieve en artistieke beroepen, bedienen zich van het kenmerkende dialect, signaleerde Stroop, die aanvankelijk meende te maken te hebben met een nieuwe variant van het Amsterdams. Die constatering bleek onjuist. De Amsterdamse uitspraak van de ei en de ij is vanouds meer een lange aa: paan, opzaa, taad, aagelek, of een : opz, td, gelek.

''Het Poldernederlands doet eerder denken aan Hollandse plattelandsdialecten, een combinatie van Leidschendams, Bollenstreeks en Zaans. Ik sluit ook niet uit dat die aai er is gekomen door de Engelstalige en Duitse media: wine, fine, wife, life, Wein, Weib, Leib.''

Bij het uitspreken van de aai wordt de mond verder geopend. Als consequentie daarvan spreken de Polderlanders ook de ui-klank uit als au: aut, bauten, haus in plaats van uit, buiten, huis. En de ou-klank verandert in jaauw, kaauw, vraauw (jou, kou, vrouw).

Waarom spreken vooral jonge vrouwen zo? Stroop: ''Mannen weken altijd het meest af van het Algemeen Beschaafd Nederlands, terwijl vrouwen juist zo correct mogelijk probeerden te praten; kennelijk een manier om status te verwerven, want veel vrouwen werkten niet.''

De verleden taaid

''De jonge vrouwen van het Poldernederlands hebben werk en zijn succesvol. Zij hebben de taal niet meer nodig voor status en kunnen dus toegeven aan natuurlijke spraakneigingen.''

Hoe 'natuurlijk' ook, het Poldernederlands is een aanslag op het puristische oor. Ons vergaat het luisterplezier wanneer we zangeres Trijntje Oosterhuis horen zingen: ''De verleden taaid van vrede is aurlog,'' of Paul de Leeuw (want mannen nemen het vlotte-vrouwen-Nederlands over) zijn Blaaif-baai-maai.

Jan Stroop vindt het indicatief voor het huidige tijdsgewricht. ''Ik verbind het Poldernederlands aan het economische succes van ons land. Ik durf te beweren dat de mentaliteit die inherent is aan het poldermodel, namelijk die van individualisme en scoringsdrift, ook de opkomst van het Poldernederlands heeft bevorderd.''

Bedoelt Stroop dat het aai, au en aauw der Polderlanders wijst op een breder gebrek aan gevoel voor etiquette en beschaving? ''Het kenmerk van beschaving is dat je niet toegeeft aan bepaalde natuurlijke neigingen.'' Is het Poldernederlands te bestrijden? Stroop: ''Ik hou er rekening mee dat het het Algemeen Beschaafd Nederlands van de nieuwe eeuw wordt.''

Toch zijn er reacties. Stroop stelt tot zijn genoegen vast dat de KLM stewardessen in opleiding meteen naar de logopedist doorstuurt. Zoals het hem ook goed doet dat de Technische Universiteit Eindhoven studenten een cursus etiquette laat volgen, zodat ze later enige notie hebben van de beleefdheids- en omgangsvormen.

''Het zou ook nog kunnen dat het oude, vertrouwde, geaffecteerde Algemeen Beschaafd Nederlands weer in zwang komt. Als een meisje bij de kassa tegen mij 'doei' zegt, antwoord ik steevast met 'goedemiddag mevrouw'. Aan de lichte verwarring die dan ontstaat, beleef ik enig vermaak.''

Frans van Deijl, 28-3-1998

Het Parool, 28-3-1998

Terug

Ontvang het belangrijkste nieuws per email




Advertentie: speciaalvooru-a.gif