IDEE 165 IDEE 167

Idee 166


   Als spel en tot oefening van vernuft, is men gewoon aan jongelieden optegeven verband te zoeken tussen twee  -- of meer --  geheel ongelyksoortige, ver van elkaar verwyderde, en schynbaar onderling niet verwante gebeurtenissen. Ik herinner me de tyd toen we ons vermaakten met het aantonen van de invloed der Babylonische gevangenschap op de Amsterdamse beurs. Met de gevolgen van de vrolykheid van Darius' paard, voor de westerse beschaving...
   Maar, toevallig, die gevolgen liggen bloot. Een schoolknaap kan ze u aantonen, en ditmaal zonder vals vernuft. Ik had dit laatste voorbeeld niet moeten kiezen, wyl 't my te doen is om aantetonen dat er inderdaad naar Gods wil  -- men weet nu wat ik hiermee bedoel --  verband is tussen de schynbaar meest uiteenlopende voorwerpen, zaken of gebeurtenissen. Daarby komen dus geen voorvallen tepas, die elkander raken van zó naby als de Europese beschaving en de voorafgaande Perzische oppermacht die Darius te danken had aan de vurigheid van z'n paard.

   De Natuur is alles, en: alles is natuurlyk. Waar 't ons gegeven is de volgorde van de logika der feiten nategaan, erkennen we dat natuurlyke, de Noodzakelykheid. Waar die volgorde ons niet duidelyk is  -- omdat we zo weinig weten --  denken we aan 'n God.



 
 
 

NOOT

   Geloof is alzo 'n opgedrongen surrogaat voor kennis. (167) Ook de ongelovige weet weinig, maar hy komt er voor uit, en maakt geen aanspraak op wysheid, door alle mysteriën optelossen met 'n klank die zelf 'n mysterie is. Wie aan 'n God gelooft verklaart alles door het terugtebrengen tot die God. Dit opzichzelf zou gegrond zyn, maar... "wy begrypen Hem niet" zeggen ze er by. Het ophelderingsmotief is alzo 'n duisterheid. Quod absurdum.

   Reeds elders maakte ik de opmerking dat in de mond der gelovers, het woord god, gewoonlyk de plaats bekleedt van niemand of niemendal. "God weet het" is: niemand weet het. "By God alleen is genade, hulp" enz. beduidt: er is géén hoop op hulp of genade. "God vergeve het u!" is synoniem met: uw misdaad is ónvergeeflyk. "Om godswil" heeft de betekenis van gratis, enz. Die verraderlyke taal!

(1872)