IDEE 167 IDEE 169

Idee 168


   Al wat geschiedt is 't produkt van alle voorafgaande faktoren. Het getal dier faktoren is oneindig, wyl 't bestaat uit alle feiten. Als Caesar niet in Gallië was gevallen, schreef ik dit IDEE niet.
   Waar wy zeggen: Oorzaak, bedoelen wy de faktor die door meerder grootte of nabyheid ons 't meest in 't oog valt.
   En zelfs dáárin vergissen wy ons dikwyls. Meermalen houden we 100 voor 't produkt van 10 X 10, waar 't inderdaad de vereenvoudigde uitdrukking was, dat is: het door 'n feit uitgedrukt gevolg van iets als:



 
 
 

NOOT

   Zodra iets anders ware dan 't is, zou terstond álles anders zyn, of liever: alles zou niet-zyn. Alweer 'n bewys dat er voor de werkkring van 'n god geen plaats is. By elk voorkomend geval immers, is hy gebonden aan de ekonomie van alles wat voorafging, en dit maakt de eigenschappen waaruit hy zou moeten bestaan als hy bestond, tot sinekuren. Om zo'n god 'n werkkring aantewyzen, zou men hem hoedanigheden moeten toekennen die menselyk, onlogisch en bygevolg ongoddelyk zyn. Er blyft dus slechts over: 'n god zonder werkkring, dat is: 'n faineante god. Quod absurdum alweer.

(1872)